Traditie op Volendammerdag - klederdracht in Volendam
Dagblad Waterland (Noord-Hollands Dagblad)
Een brammert is een nieuwe of zeer schone hul. Het bontje (schort), wordt op de rok gedragen en de versiering van de kralap kende een eigen ontwikkeling. De hul, het bontje en de kralap zijn onderdelen van het Volendammer vrouwenkostuum. Wellicht te zien tijdens de Volendammerdag, aanstaande zondag, een jaarlijks hoogtepunt op en rond de Dijk.
Vandaag de dag lopen nog maar enkele Volendammers dagelijks in streekdracht. Ze zijn op één hand te tellen. Beroepsmatig of voor culturele doeleinden trekken meer mensen het kostuum aan. De klederdracht sterft uit maar gelukkig zet de Stichting Klederdrachten Volendam zich in voor het behoud ervan.
Vrouwenkostuum
De Volendammer klederdracht kent vele onderdelen in het mannen- en vrouwenkostuum. Met variaties voor alledag, zondag, feesten en rouw. Als voorbeeld enkele onderdelen van het vrouwenkostuum, gebaseerd op onderzoek in de periode 1942-1943 door Prof. Dr Jac. van Ginneken. Allereerst de kanten hul, van geborduurde tule met kanten wieken. Onder het kletje wordt de kralap (borstlap) gedragen, een echte blikvanger. In het eerste kwart van de 20e eeuw gemaakt van gestreepte stof, daarna kwam de effen, ‘geschilderde’ kralap. Van zijde met in verf opgespoten bloemmotieven, ontworpen en gemaakt door schildersbedrijf Tol uit Volendam. Rond de Tweede Wereldoorlog werden de motieven met verf op de kralap geschilderd en gespoten. In de jaren zestig raakten de geverfde en gespoten kralappen uit de mode omdat de naaimachine populair werd. Na de Eerste Wereldoorlog borduurden de Volendammer meisjes motieven op de kralap, geleerd van de nonnen op school. Rond 1960 werd dit handmatig borduren dus vervangen door de machine en ontstond een grote variatie aan patronen. Tijdens de rouwtijd wordt een kralap met paarse en blauwe bloemen gedragen, buiten de rouw rode.
Het vrouwenkostuum telde drie rokken: een witte onderrok, een gestreepte- of tussenrok en de bovenrok. Laatstgenoemde is door de week van zwarte stof, op zondag blauw gestreept. Of deftig rood, die ook als trouwrok wordt gedragen, bij grote familiefeesten of tijdens de kerkgang. Op de rok wordt het bontje gedragen, voor de kerkgang de boezel.
Een bloedkoralen ketting en een dasje om de hals completeren het vrouwenkostuum. Een ‘blote nek’ is ondenkbaar! De dasjes werden gemaakt op een plank, het zogenoemde dasjesvlechten of op gaas geweven. Tegenwoordig worden de dasjes gehaakt.
De vrouwen droegen vroeger zwarte kousen en gelakte muilen, in huis sloffen en tijdens het werk klompen. Vandaag de dag zwarte schoenen.
Stichting Klederdrachten Volendam
Aaf Steur-Sombroek is al zo’n 40 jaar betrokken bij de Stichting Klederdachten Volendam, opgericht in 1954 door initiatieven vanuit onder andere de VVV en de provincie. Anno 2010 is de Stichting nog steeds actief. Aaf Steur: “Wekelijks komt een groep van 7 à 8 vrouwen bij elkaar in Restaurant Pieterman van Bram Visser op het Marinapark. Onder hen enkele jonge, studerende vrouwen met belangstelling voor het Volendammer kostuum. Daar zijn we erg blij mee.” Geïnteresseerden kunnen er terecht voor informatie, advies of zelfs onderdelen van de klederdracht bestellen. De groep vrouwen maakt niet alleen verschillende onderdelen van het vrouwenkostuum maar ook complete mannenpakken. Aaf Steur: “Dat is een enorme klus want in een mannenbroek zit ongeveer 42 uur werk vanaf het knippen tot en met de laatste steek! Maar ook in de onderdelen van het vrouwenkostuum gaat veel tijd zitten. Een kletje, een vrouwenjak, vraagt toch wel 10 tot 12 uur. Met name het borduren is erg arbeidsintensief. Het goed moet onder andere worden voorgekrompen en afgeglanst.” Het machinaal borduren van de kralap is ook een enorme klus. Ook daar gaat gauw zo’n 12 uur in zitten. Jaarlijks staat een thema centraal: dit jaar is dat kinderkleding. Eén van dames is daar mee bezig en liet prachtige werkstukken zien. Het is niet altijd eenvoudig om aan de juiste materialen te komen: “We gaan bijvoorbeeld naar het stoffenwinkeltje van Geertje Visser op Marken. Zij verkoopt streepte baai voor mannen en bontjes voor de vrouwen. Of we gaan naar de Albert Cuijpmarkt in Amsterdam.” En ook die bezoeken kosten veel tijd. Maar de vrouwen doen het met veel liefde om de Volendammer klederdracht in stand te houden. Nieuwe leden zijn van harte welkom want vele handen maken licht werk! Belangstellenden kunnen contact opnemen met Aaf Steur, tel. 0299 364342.
Volendammerdag 2010
Zondag kan er dus van de prachtige kostuums worden genoten op de Volendammerdag. Traditiegetrouw trekken dan naar schatting 500 Volendammers de streekdracht aan. Laten we hopen dat de weergoden gunstig gezind zijn en dat er geen sprake is van ‘slap-hullenweer’ oftewel slecht weer!